Jak działa VAR w piłce nożnej?

Od kilku lat sędziowie mogą korzystać z systemu VAR. Czym dokładnie jest system wideoweryfikacji oraz kiedy sędzia główny może oglądać powtórki sytuacji?

Czym jest system VAR i dlaczego został wprowadzony?

System VAR (eng: video assistant referee) to system pomocniczy stosowany w meczach piłki nożnej, mający na celu zapobieganie błędom popełnianym przez sędziów prowadzących spotkanie. Nad działaniem systemu czuwają specjalni sędziowie VAR, którzy oglądają zdarzenie na monitorach i komunikują się z arbitrem, aby wskazać prawidłową decyzję. Ponadto sędzia główny sam może podejść do monitora i obejrzeć przygotowany materiał filmowy z powtórką spornej sytuacji.

System VAR został wprowadzony w piłce nożnej, aby zapewnić większą sprawiedliwość w rozgrywkach. W przeszłości sędziowie boiskowi często popełniali błędy, które mogły mieć wpływ na wynik meczu. System VAR pozwala sędziom boiskowym na weryfikację kluczowych decyzji, dzięki czemu błędy te mogą być redukowane.

Krótka historia VAR – od pomysłu do wdrożenia w największych ligach świata

Od dawna oczekiwano, że sędziowie VAR pojawią się w piłce nożnej. Pierwsze pomysły, aby na wykorzystanie technologii wideo do wspomagania decyzji sędziów piłkarskich pojawił się już w 2000 roku. Jednakże, przez wiele lat nie było konkretnych działań w celu wdrożenia tego pomysłu.

System weryfikacji świetnie radził sobie w innych dyscyplinach takich jak futbol amerykański. W minionej dekadzie FIFA podjęła pierwsze, konkretne działania i testy VAR ruszyły na początku 2016 roku, wprowadzając system na różnych turniejach, w tym na Mistrzostwach Świata U-20. Celem było zobaczenie, jak skuteczny może być ten system w rzeczywistych warunkach gry. Po pozytywnych wynikach testów, Międzynarodowy Związek Piłki Nożnej (IFAB) zatwierdził w marcu 2017 roku wprowadzenie VAR na stałe. Decyzja ta była odpowiedzią na kilka kontrowersyjnych sytuacji, które miały miejsce na dużych turniejach.

Pierwsza interwencja VAR w piłce nożnej miała w momencie pierwszego meczu piłkarskich mistrzostw świata w 2018 roku. Wówczas technologia VAR została oficjalnie zaimplementowana do futbolu.

Po sukcesie VAR na światowych turniejach, wiele europejskich lig, takich jak Bundesliga, Serie A, La Liga, Premier League, Eredivisie i inne, zaczęło wprowadzać system w sezonach 2017/2018 i 2018/2019. Każda z tych lig miała swoje doświadczenia i adaptacje do systemu VAR. Co ciekawe, jednym z prekursorów technologii VAR była polska Ekstraklasa.

Technologia stojąca za systemem VAR

System VAR oparty jest na kilku ważnych elementach technologicznych. Za działanie VAR odpowiadają:

System transmisji wideo – zapewnia sędziemu wideo dostęp do nagrań z meczów. Nagrania te są rejestrowane w wysokiej rozdzielczości i częstotliwości klatek, aby umożliwić sędziemu wideo dokładną analizę sytuacji.

Oprogramowanie do analizy wideo – specjalne programy zapewniają sędziom operowaniem materiału wideo, aby mógł zostać wykorzystany do analizy nagrań, takie jak powtórki, zbliżenia i analizy statystyczne. Sędziowie VAR nakładają komputerowo między innymi pionowe linię, aby precyzyjnie określić pozycję spaloną.

Zespół sędziów wideo – typowanych jest dwóch sędziów, którzy obsługują system i są w stałym kontakcie z arbitrem będącym na boisku. Sędziowie wideo są wykwalifikowani w zakresie analizy wideo i mają doświadczenie w pracy jako sędziowie piłkarscy.

Jak działa technologia VAR?

Technologia VAR opiera się na nagraniach wideo z kamer transmisji telewizyjnych. Jeśli sędzia główny jest niepewny decyzji, może poprosić o pomoc zespół VAR. Zespół VAR obejrzy obrazy z kamer i udzieli sędziemu głównemu rekomendacji. Sędzia główny może zaakceptować lub odrzucić rekomendację zespołu VAR.

Sędziowie VAR sprawdzają z kilku ujęć konkretna sytuację. Co ważne, osoby odpowiedzialne za system wideoweryfikacji mogą dać mimowolną sugestię sędziemu głównemu, że w konkretnej chwili przepisy zostały nadużyte. Nawet jeśli VAR wskaże na rzut karny, ostateczną decyzję podejmuje sędzia prowadzący mecz.

Sprzęt i oprogramowanie wykorzystywane w systemie

W systemie VAR wykorzystuje się sieć kamer w bardzo wysokiej rozdzielczości, aby rejestrować akcję na boisku z różnych kątów. Kamery są zazwyczaj zainstalowane na dachu stadionu lub na masztach za bramkami. Kamery VAR rejestrują obrazy w rozdzielczości 4K lub 5K, co umożliwia szczegółowe przeglądanie akcji. Sędziowie przeważnie korzystają z kamer transmisyjnych, ale mają do dyspozycji również kilka ujęć, które nie są dostępne w transmisji telewizyjnej.

Cała analiza odbywa się w pokoju VAR. Znajduje się tam zespół złożony z doświadczonych arbitrów, którzy monitorują akcję na boisku i mogą być proszeni przez sędziego głównego o pomoc w podejmowaniu decyzji. Pokój VAR jest wyposażony w wiele monitorów, na których wyświetlane są obrazy z kamer VAR. Zespół VAR może również używać oprogramowania do analizy obrazów. Pokój VAR nie musi znajdować się na terenie stadionu. W Niemczech oraz Hiszpanii VAR znajduje się tylko w jednym mieście i obsługuje mecz znajdujący się nawet kilkaset kilometrów dalej. W Polsce stosuje się wozy VAR, które zaparkowane są przy stadionach. Znajduje się w nich cały sprzęt i technologia.

Używa się także oprogramowanie VAR, do analizy obrazów z kamer. Oprogramowanie może być używane do śledzenia ruchu piłki i zawodników, a także do wykrywania faulów i innych nielegalnych działań. Oprogramowanie VAR może również być używane do tworzenia animacji oraz cyfrowych linii, które pomagają przedstawić decyzje sędziowskie.

Komunikacja między sędzią a pokojem VAR

Komunikacja między sędzią a pokojem VAR odbywa się za pośrednictwem systemu komunikacji radiowej. Sędzia główny może wezwać zespół VAR do sprawdzenia decyzji, uderzając w mikrofon przypięty do jego klatki piersiowej. Zespół VAR odpowie na wezwanie sędziego głównego i poinformuje go, czy jest dostępny do pomocy. Jeśli zespół VAR jest dostępny, sędzia główny może przekazać mu krótki opis sytuacji, którą chce zweryfikować. Zespół VAR obejrzy obrazy z kamer i udzieli sędziemu głównemu rekomendacji.

Sędzia główny może zaakceptować lub odrzucić rekomendację zespołu VAR. Prowadzący spotkania może również osobiście obejrzeć powtórkę na monitorze usadowionym tuż obok murawy.

Goal Line Technology – jak działa i kiedy jest używana?

Goal Line Technology, czyli technologia linii bramkowej, to system, który pomaga sędziom piłkarskim w podejmowaniu decyzji, czy piłka przekroczyła linię bramkową. Technologia ta wykorzystuje czujniki montowane w piłce lub kamery do wykrywania, czy piłka przekroczyła linię bramkową. Goal Line Technology została wprowadzona w Piłkarskich Mistrzostwach Świata w 2014 roku i od tego czasu została przyjęta przez większość najważniejszych lig piłkarskich na świecie.

Obecnie sędzia otrzymuje informację z Goal Line na swój zegarek. Jeśli piłka przekroczy całym swoim obwodem linię bramkową, arbiter główny otrzyma stosowną informację na swoim zegarku.

Różnice między Goal Line Technology a VAR

Jedną z kluczowych różnić między Goal Line Technology a VAR jest ich przeznaczenie. Goal Line jest przeznaczone do określania, czy piłka przekroczyła linię bramkową, podczas gdy VAR może być używany do weryfikacji decyzji w różnych sytuacjach podczas meczu piłki nożnej

Ponadto Goal Line Technology jest systemem automatycznym, który działa bez ingerencji człowieka. Specjalne czujniki wykrywają, czy piłka przekroczyła linię bramkową. VAR z kolei wymaga obsługi dodatkowych osób i nie podejmuje sam decyzji, tak jak w GLT.

Przykłady kontrowersyjnych decyzji z użyciem tej technologii

Wielokrotnie VAR został użyty w sposób niewłaściwy. Technologia, która miała poprawić decyzje sędziów, wielokrotnie była kontrowersyjna i prowadziła do błędnych interpretacji. Co ciekawe, często nie dochodziło do błędnej interpretacji przepisów, a o kuriozalnym problemie w komunikacji między sędzią a VAR.

W sezonie 2018/2019 w półfinale Ligi Mistrzów doszło do kontrowersyjnej sytuacji, gdy bramka zdobyta przez City została anulowana po interwencji VAR z powodu zagranej piłki ręką przez jednego z graczy. Okazało się później, że gol powinien zostać uznany. Wówczas pojawiały się głosy, że wskutek VAR Manchester City odpadł z walki o wielki finał Champions League.

Do dużej wpadki doszło w Pucharze Konfederacji rozgrywanym w 2018 roku w meczu Kamerunu z Niemcami. Po tym jak Ernest Mabouka brutalnie zaatakował Emre Cana, sędzia Wilmar Roldan zdecydował się skorzystać z powtórki wideo, po której wyrzucił z boiska niewłaściwego gracza. Arbiter oglądając powtórkę popełnił duży błąd i pokazał czerwoną kartką niewłaściwego zawodnika.

Czytaj także:

• Mecze Polski 2023, czyli liczą się tylko eliminacje EURO 2024!
• Rzut rożny w piłce nożnej. Co powinieneś wiedzieć o kornerze?
• Obrońca – środkowy, boczny, stoper. Jaka jest rola defensora na boisku?
• Jak obstawiać mecze? Wszystko o typowaniu w zakładach bukmacherskich
• Sprawdź typy na piłkę nożną!

Sytuacje, w których używany jest VAR

Sędziowie prowadzący mecz mogą skorzystać z VAR tylko w kilku, konkretnych sytuacjach, które mogą mieć wymierny wpływ na przebieg meczu oraz jego końcowy wynik. Na wstępnym etapie planowania zrezygnowano choćby ze sprawdzania żółtych kartek, ponieważ prowadziłoby to spowalniania meczu.

Kiedy sędzia może skorzystać z pomocy VAR?

Bramki – VAR może być wykorzystany do sprawdzenia, czy bramka została zdobyta zgodnie z przepisami gry. Obejmuje to sprawdzenie, czy piłka przeleciała przez linię bramkową, czy też czy gracz był w pozycji spalonej.

Rzuty karne – Sprawdzane jest, czy rzut karny został podyktowany prawidłowo. Obejmuje to sprawdzenie, czy gracz został sfaulowany w polu karnym, czy też czy sędzia podyktował rzut karny w wyniku błędu.

Czerwone kartki – VAR może sprawdzić w trakcie meczu, czy zawodnik powinien zostać wykluczony z gry. Obejmuje to sprawdzenie, czy zawodnik dopuścił się poważnego faulu, czy też czy sędzia wykluczył zawodnika w wyniku błędu.

Identyfikacja piłkarza – W niektórych przypadkach, gdy sędzia nie jest pewny tożsamości zawodnika, który popełnił faul lub jest zaangażowany w sytuację, może skorzystać z VAR, aby potwierdzić, który piłkarz zasługuje między innymi na czerwoną kartkę. Jeśli sędzia popełnił błąd identyfikacyjny i ukarał niewłaściwego zawodnika za faul lub naruszenie, może skorzystać z VAR, aby poprawić swoją decyzję.

Sporne sytuacje w polu karnym

VAR najwięcej pracy ma właśnie w polu karnym. To tutaj dochodzi do najważniejszych przewinień, które wiążą się ze zdobywaniem goli lub karnymi. Sędzia może sprawdzić, czy w obrębie pola karnego doszło do zagrania piłki ręką lub faulu taktycznego. Sędzia decyduje o decyzji podyktowanie rzutu karnego.

W przypadku sytuacji spalonej, gdzie zawodnik znajduje się blisko linii obronnej przeciwnika, VAR może być używany do dokładnej analizy pozycji zawodników i potwierdzenia, czy decyzja sędziego była właściwa. Bardzo często wytyczona linia sprawdza w dokładności co do centymetrów!

Przy rzutach karnych VAR może być wykorzystywany, aby sprawdzić, czy bramkarz wyszedł z linii przed wykonaniem strzału, co może skutkować powtórnym wykonaniem rzutu karnego. Sprawdzanie jest także, czy wbiegający piłkarze nie przekroczyli linii pola karnego.

Czerwone kartki i faule

Sędziowie bardzo często oglądają powtórki VAR do oceny, czy piłkarz po ostrym faulu zasługuje na czerwoną kartkę. Może być również tak, że sędzia początkowo pokazał żółtą kartkę, ale po analizie VAR zmienia swoją decyzję i przyznaje czerwoną kartką, anulując wcześniejszą karę.

Półautomatyczny spalony – jak to działa?

Półautomatyczny spalony to technologia, która pomaga sędziom piłkarskim w identyfikacji sytuacji spalonego. Technologia wykorzystuje system kamer wysokiej rozdzielczości do automatycznego wykrywania pozycji zawodników w momencie strzału na bramkę.

Ograniczenia i wyzwania związane z użyciem VAR

Mimo że system VAR w piłce nożnej ma na celu poprawę jakości decyzji sędziowskich, istnieją także pewne ograniczenia i wyzwania związane z jego użyciem. Z roku na rok technologia VAR jest jednak unowocześniana oraz wprowadzane są nowe standardy, które mają na celu poprawę jakości działania.

Czas trwania analizy

Jednym z najważniejszych problemów wideoweryfikacji jest opóźnianie w grze i zbyt długie przerwy. To może wpływać na dynamikę meczu i frustrację zarówno zawodników, jak i kibiców. Minuty są później dodawane do podstawowego czasu gry, jednak według niektórych zbyt długie przerwy na weryfikację VAR nie sprzyjają widowiskowi.

Kontrowersje związane z interpretacją obrazu

Wiele osób zarzuca subiektywność oceny przez sędziów VAR. Nawet najlepsze nagrania wideo mogą nie być w stanie jednoznacznie rozstrzygnąć niektórych spornych sytuacji. W takich przypadkach decyzja sędziego nadal może być kontrowersyjna. W różnych ligach i turniejach mogą obowiązywać różne zasady dotyczące użycia VAR, co może prowadzić do niejednolitych doświadczeń i interpretacji sytuacji.

System VAR zwiększył presję na sędziów, którzy muszą podejmować decyzje, które mogą być poddawane analizie przez cały świat. Może to prowadzić do stresu i nerwowości, co może wpływać na ich koncentrację i podejmowanie decyzji.

Opinie na temat VAR w środowisku piłkarskim

Opinie na temat VAR w środowisku piłkarskim są podzielone. Jedni uważają, że VAR to pozytywna zmiana, która pomaga poprawić sprawiedliwość i prawidłowość w rozgrywkach piłkarskich. Inni natomiast uważają, że VAR jest zbyt skomplikowany i spowalnia tempo gry. Niektórzy są nawet zdania, że system VAR „zabija” ducha gry w piłkę nożną.

Perspektywa zależy często od doświadczeń i preferencji poszczególnych osób. W zdecydowanej większości działanie systemu VAR jest oceniane pozytywnie, przede wszystkim za zwiększoną sprawiedliwość w podejmowanych decyzjach.

Jakie są zalety i wady systemu według trenerów, zawodników i kibiców?

Wiele trenerów, zawodników i kibiców zauważa, że VAR wpłynął pozytywnie na jakość sędziowania. Dzięki możliwości obejrzenia powtórek w trakcie meczu, wzrosła sprawiedliwość w rozgrywkach piłkarskich. Dzięki VAR, drużyny nie są już pokrzywdzone przez błędy sędziowskie.

Oglądający mecze piłki nożnej są też zdania, że VAR może dodawać emocji do spotkań piłkarskich. Widzowie mogą być świadkami, jak błędne decyzje sędziowskie są korygowane po wideoweryfikacji.

Niektórzy trenerzy i zawodnicy uważają, że system VAR może prowadzić do zbyt dużej kontroli nad przebiegiem meczu. Mogą oni argumentować, że sędziowie powinni mieć więcej swobody w podejmowaniu decyzji, nawet jeśli są to błędne decyzje.

Wśród negatywnych aspektów VAR, zawodnicy skarżą się na opóźnianie w grze. Zbyt długa analiza demotywuje zawodników, tym bardziej, jeśli decyzja jest dla nich niekorzystna.

Ogólnie rzecz ujmując, opinie na temat systemu VAR w piłce nożnej są zróżnicowane i mogą się różnić w zależności od perspektywy trenerów, zawodników i osób, które oglądają mecz piłki nożnej.