Golkiper. Jakie zasady obowiązują bramkarza w piłce nożnej?

Bramkarze zajmują szczególne miejsce w historii piłki nożnej. Nie mówi się o nich tyle, co o graczach z pola – przede wszystkim tych ofensywnych – ale ich znaczenie jest przecież ogromne. Bez golkiperów… futbol nie byłby sobą, dlatego naszym zdaniem warto poświęcić chwilę, aby lepiej poznać kulisy pracy bramkarzy na boisku. Kim jest golkiper i co trzeba o nim wiedzieć?

Czytaj więcej na temat STS TV

Zasady gry bramkarza w piłce nożnej

W regułach, jakimi kieruje się piłka nożna, bramkarze zajmują wyjątkową lokatę. W końcu są oni jedynymi piłkarzami, którzy w trakcie grania mogą dotykać futbolówki rękami. Także na pierwszy rzut oka widać, który zawodnik na murawie jest bramkarzem, bo ubiór golkipera wyróżnia się od pozostałych graczy.

Gdzie może poruszać się bramkarz?

Jak sama nazwa wskazuje, w trakcie meczu bramkarza należy poszukiwać… w bramce. To zawodnik, którego zadaniem jest zatrzymywanie strzałów przeciwników, które zmierzają do siatki, stąd też zdecydowaną większość czasu golkiperzy spędzają we własnym polu karnym. W praktyce jednak bramkarz może poruszać się tam, gdzie ma ochotę – jak każdy inny zawodnik. Jednakże w takiej sytuacji jego bramka byłaby zupełnie niepilnowana, więc drużyna przeciwna bez większych przeszkód mogłaby umieszczać futbolówkę w siatce, wykorzystując strzały z większości dalszych odległości.

Kiedy bramkarz może złapać piłki w ręce?

Możliwość łapania przez bramkarza piłki ma kluczowy wpływ na rywalizację piłkarską. Podstawowa zasada jest taka, że golkiper może dotykać futbolówki rękami i ramionami tylko wewnątrz swojego pola karnego (tzn. piłka musi być w jego obszarze, sam bramkarz niekoniecznie). Nie może dotykać rękami futbolówki podanej mu celowo (przypadkowo się nie liczy) przez piłkarzy jego drużyny, chyba że została zagrana głową, tułowiem (np. klatką piersiową lub pośladkami) albo udem (stopa i goleń są zakazane). Przepis ten funkcjonuje w piłce nożnej od dłuższego czasu, ale nie zawsze tak było.

FIFA wprowadziła go dopiero w 1992 roku, a wcześniej każdy, kto był bramkarzem, mógł dowolnie łapać futbolówkę po zagraniu partnerów. Należy przy tym pamiętać, że jeśli obrońca celowo podbije ją stopą, żeby główką podać potem do swojego golkipera, również będzie to zagranie niedozwolone. Jeśli dojdzie do jakiejkolwiek formy złamania tych przepisów, zespół przeciwny otrzyma rzut wolny pośredni wewnątrz „szesnastki” ekipy broniącej.

Dodatkowo golkiper nie może dotykać futbolówki ręką, jeśli wcześniej już ją trzymał i położył na murawie (nie liczy się jakiekolwiek jej odbicie, np. przy interwencji), ani jeśli ma ją w dłoniach dłużej niż sześć sekund, ani jeśli została mu podana przez kolegę bezpośrednim wyrzutem z autu.

Jak długo bramkarz może trzymać piłkę w rękach?

Niezależnie od tego, czy mowa o spotkaniu Ligi Mistrzów, czy chodzi o mistrzostwa świata, golkiperzy nie mógł trzymać futbolówki w rękach dłużej niż sześć sekund. Jeśli do tego dojdzie sędzia powinien odgwizdać przeciwnikowi rzut wolny pośredni z miejsca, w którym znajduje się bramkarz. Często jednak arbitrzy dość pobłażliwie traktowali tę zasadę i doszło do zmiany.

Od 1 lipca 2025 roku obowiązywać będą nowe zasady. Gdy bramkarz będzie trzymał piłkę w rękach dłużej niż 8 sekund, zamiast rzutu wolnego pośredniego, rywal otrzyma rzut rożny.

Czy bramkarz może strzelić gola wykopując piłkę z pola karnego?

Może, ale tylko jeśli trafi do bramki rywala, czyli przekopie całe boisko. Jeśli wznawiając grę z pola bramkowego kopnie do własnej siatki, arbiter podyktuje rzut rożny dla przeciwników. Tak samo prawidłowym golem jest, jeśli golkiper trzyma futbolówkę w rękach i po podrzuceniu jej wykopie przed siebie tak, że przeleci całe boisko i wpadnie do siatki (słynną bramkę wpuścił w ten sposób w 2006 roku Tomasz Kuszczak z Kolumbią). Trafienie nie zostanie jedynie uznane, jeśli – hipotetycznie – bramkarz ręką wyrzuci futbolówkę, a ta niedotknięta przez nikogo jakimś cudem wtoczy się do przeciwległej bramki.

Czy bramkarz może dostać czerwoną kartkę?

Kibice reprezentacji Polski pamiętają zapewne mecz otwarcia „naszych” mistrzostw Europy w 2012 roku, kiedy w spotkaniu przeciwko Grecji czerwoną kartkę obejrzał Wojciech Szczęsny. Reasumując – tak, bramkarze również mogą być karani kartonikami koloru czerwonego. Specyfika ich pracy jest oczywiście inna niż piłkarzy z pola, lecz każdy brutalny faul czy nieprzepisowe zatrzymanie rywala mającego otwartą sytuację strzelecką może poskutkować odesłaniem bramkarza pod prysznic. W każdym klubie czy reprezentacji taka sytuacja jest bardzo problematyczna.

Co się stanie gdy bramkarz dostanie czerwoną kartkę?

Listę bramkarzy, którzy kiedykolwiek zobaczyli czerwień, można by ciągnąć w nieskończoność. Jest to sytuacja rzadka, ale nie niespotykana, bo nawet wielu najlepszych bramkarzy popełniło błąd skutkujący wyrzuceniem z boiska. W takim momencie szkoleniowiec musi oczywiście wprowadzić bramkarza rezerwowego, zdejmując jakiegoś zawodnika z pola – w końcu jego zespół gra mecz w osłabieniu. Kłopot robi się wówczas, jeśli trener albo z jakichś przyczyn nie dysponuje dostępnym bramkarzem rezerwowym, albo – co częstsze – wykorzystał limit zmian.

Wówczas w bramce musi stanąć któryś z piłkarzy z pola – najczęściej ten, który najlepiej czuje się w roli golkipera. Oczywistym jest, że nie będzie najlepszym bramkarzem, dlatego wówczas zespół przeciwny ma zwiększone szanse na kolejne gole, ale niejednokrotnie zdarzało się, że tacy „awaryjni bramkarze” zostawali bohaterami swoich ekip. Należy tylko pamiętać, że przed zajęciem miejsca na bramce taki gracz musi ubrać bluzę bramkarską i pożyczyć rękawice (najczęściej od schodzącego kolegi). Co więcej, przepisy nie zabraniają wykonać takiej roszady w dowolnym momencie meczu, trzeba tylko poinformować o tym arbitra, ale co zrozumiałe – nikt normalny tak nie robi.

Pewnym zalążkiem optymizmu dla awaryjnych golkiperów z pola jest to, że z reguły stają oni między słupkami w ostatnich minutach meczu. Taka sytuacja przydarza się prawie zawsze, kiedy limit zmian został już wyczerpany, czyli często zespół w takim zestawieniu nie występuje dłużej niż na przykład kwadrans. Tacy gracze mogą więc wytrwać z czystym kontem.

Co się dzieje, jeśli bramkarz jest kontuzjowany?

Sytuacja jest bardzo podobna jak w przypadku czerwonej kartki. Wówczas trzeba skorzystać z bramkarza rezerwowego, lecz w przeciwieństwie do wykluczenia – zmiany można dokonać jeden do jednego, bez konieczności poświęcania gracza z pola. Co innego, jeśli limit zmian został wyczerpany. Wówczas drużyna musi grać w osłabieniu, a w bramce musi stanąć jeden z piłkarzy z pola.

zasady bramkarz pilka nozna — Foto Michal Kosc / PressFocus

Czytaj także:

Mecze Polski 2023, czyli liczą się tylko eliminacje EURO 2024
Pomocnicy w piłce nożnej. Gdzie się znajdują na boisku i jakie odgrywają role?
Co to spalony w piłce nożnej? Jak wygląda i kiedy występuje?
Rzut rożny w piłce nożnej. Co powinieneś wiedzieć o kornerze?
Jak obstawiać mecze? Wszystko o typowaniu w zakładach bukmacherskich
Sprawdź typy na piłkę nożną!

Cechy dobrego bramkarza

Aby zostać jak najlepszym bramkarzem, trzeba prezentować kilka charakterystycznych cech, z których słyną topowi golkiperzy. Zdecydowana większość graczy na tej pozycji jest wysokiego wzrostu. Rzadko zdarzają się tacy bramkarze, jak chociażby Szwajcar Yann Sommer, który świetnie radzi sobie między słupkami mimo „tylko” 183 centymetrów wzrostu.

Gianluigi Donnarumma mierzy 196 cm, a Thibaut Courtois dwa metry. Jeden z bohaterów niedawnego mundialu, Dominik Livaković, ma 187 cm, co jak na bramkarza często jest absolutnym minimum, a Bono (Sevilla FC/Maroko) 195 cm. Patrząc na nasze podwórko, „jedynka” reprezentacji Polski, czyli Wojciech Szczęsny, ma 195 cm, jego zmiennik Łukasz Skorupski 187 cm, niewystępujący już w kadrze Łukasz Fabiański ma 190 cm, a wiecznie ocierający się o kadrę Rafał Gikiewicz – również 190 cm.

Wzrost to jednak nie wszystko. Kluczowymi cechami, jeśli chce się być bramkarzem, są refleks oraz zwinność, jakże konieczne przy wyłapywaniu trudnych uderzeń. Bramkarze muszą mieć błyskawiczne reakcje i nie mogą panikować, jeśli w ich stronę pędzi napastnik lub nadlatuje potężny strzał. U bramkarzy ceni się przede wszystkim solidność i równą dyspozycję. Nikt nie chce mieć w zespole bramkarza, który popełnia „babole” i wpuszcza do siatki łatwe uderzenia.

W dzisiejszym futbolu u bramkarzy ogromne znaczenie ma również ich technika użytkowa, najczęściej określana mianem „gry nogami”. Widać to było w obecnym sezonie, ale także w niejednym wcześniejszym. Topowe kluby, takie z poziomu Ligi Mistrzów, szukają golkiperów, którzy precyzyjnie podają futbolówkę, pomagają w rozgrywaniu akcji, umieją zrobić przewagę.

Takich bramkarzy poszukuje przede wszystkim FC Barcelona, ale także Manchester City w Premier League, prowadzony przez Katalończyka Pepa Guardiolę. Wojciech Szczęsny czy Łukasz Skorupski przyzwoicie radzą sobie w tym elemencie rzemiosła, ale zdecydowanie nie są w nim najlepsi. Przez lata wzorem bramkarza, jeśli chodzi o grę nogami, był (i właściwie nadal jest) Niemiec z Bayernu Manuel Neuer.

Nagrody dla bramkarzy

Dyskusje dotyczące tego, kto jest najlepszym bramkarzem, zawsze bywają problematyczne. Ci wiodący w swoim fachu najczęściej przecież reprezentują kluby walczące o podium swoich rozgrywek i wielokrotnie w meczach nie mają wielu okazji do interwencji. Na przeciwległym biegunie są bramkarze słabszych zespołów, nieraz niedoceniani, ale osiągający wysoki procent obronionych uderzeń z racji słabych linii obronnych, które przed nimi występują.

Wielu ekspertów zgodzi się ze stwierdzeniem, że aby być najlepszym bramkarzem, trzeba dawać coś „ekstra”. Inaczej nie trafi się do najmocniejszych lig, jak np. Premier League, gdzie łatwiej trafić na świecznik. Występując w takich rozgrywkach łatwiej też o nagrody dla wyróżniających się bramkarzy. Oczywiście każda liga czy każdy turniej wręczają z reguły nagrody dla tego, kto w trakcie ich meczów został najlepszym bramkarzem. Takie zestawienia ujawniane są zawsze bliżej końca sezonu, ewentualnie po finale (nie miałoby sensu robić tego bezpośrednio po fazie grupowej).

Szczególnie prestiżową nagrodę oferują mistrzostwa świata. Swego czasu była ona nazywana trofeum imienia Lwa Jaszyna (legendarny radziecki bramkarz), jakiś czas temu przemianowana na Złote Rękawice. Co jednak ciekawe, wręczający Złotą Piłkę magazyn France Football… odtworzył nagrodę Jaszyna i prowadzi jej klasyfikację od 2019 roku, corocznie wybierając najlepszego golkipera (robią to światowi dziennikarze). Jak wiadomo, odpowiedzieć na Złotą Piłkę musiała też FIFA, prowadząca swoją galę FIFA The Best i ona również wybiera najlepszego bramkarza roku, tyle że od 2017 roku.

Te trzy nagrody mają dla bramkarzy największe znaczenie. W sezonie 2022 Złote Rękawice i FIFA The Best Goalkeeper zgarnął bramkarz reprezentacji Argentyny, Emiliano Martinez, który ze swoją kadrą zwyciężył katarski mundial. Natomiast w zestawieniu francuskiego magazynu tryumfował znany przez kibiców Realu Madryt i reprezentacji Belgii Courtois.

Mniej popularnym, ale równie wartościowym wyróżnieniem jest to od Międzynarodowej Federacji Piłkarskiej Historii i Statystyki (IFFHS), nadane pierwszy raz w 1987 roku. Najwięcej – po pięć razy – w tym zestawieniu zwyciężali Gianluigi Buffon, Iker Casillas oraz Manuel Neuer.

W czołówkach żadnego takiego rankingu nigdy nie znalazł się bramkarz reprezentacji Polski. Warto też wspomnieć, że jedyny bramkarz, jaki kiedykolwiek zdobył Złotą Piłkę (zwykłą, nie specjalną bramkarską) jest wspomniany Lew Jaszyn.

Najlepsi bramkarze w historii piłki nożnej

Jak to z każdą taką klasyfikacją bywa, zawsze wzbudza ona kontrowersje i dyskusje. Można jednak wyłonić ogólną grupę topowych bramkarzy w skali historii piłki nożnej, choć nie znajdą się na niej przedstawiciele reprezentacji Polski.

Lew Jaszyn, ZSRR (kariera 1950-71)

W naszym rankingu należy rozpocząć od jedynego bramkarza, który zdobył Złotą Piłkę. Radziecki bramkarz znany jako Czarny Pająk lub Czarna Pantera całą karierę spędził w Dynamie Moskwa, zdobywając z nim mnóstwo trofeów, a z ZSRR mistrzostwo Europy. Był wybitnym atletą, dysponował kapitalnymi warunkami fizycznymi, odwagą, zmysłem pozycyjnym i akrobatyką. Obronił podobno aż 151 rzutów karnych!

Gianluigi Buffon, Włochy (kariera 1995-?)

Uznawany za archetyp współczesnego bramkarza. Prócz takich cech, jak zmysł, odwaga, zwinność i solidność wymienia się przy nim umiejętności dowodzenia oraz wysoką klasę i elegancję. Każdy, kto grał z nim lub przeciwko niemu, chwalił go i wyrażał się o nim z wielkim szacunkiem oraz uznaniem.

Iker Casillas, Hiszpania (kariera 1998-2020)

Legenda Realu Madryt, z którym wygrał wszystko, oraz reprezentacji Hiszpanii, z którą tryumfował na mundialu i mistrzostwach Europy. Należy do grona niskich bramkarzy, bo mierzy tylko 182 centymetry wzrostu. Dzięki temu słynął jednak z wybitnego refleksu, szybkości oraz pracy nóg. Uznawano go za wyjątkowo wszechstronnego, był przykładem domeny fair-play i wzorem do naśladowania.

Manuel Neuer, Niemcy (kariera 2004-?)

Ekstrawagancki przykład tego, jak obecnie wygląda pozycja bramkarza. Niemiec zasłynął nie tylko ze spektakularnych parad na linii bramkowej, ale przede wszystkim z bardzo wysokiego grania poza własnym polem karnym. Zaprezentował to głównie jego występ na mistrzostwach świata w 2014 roku, kiedy funkcjonował praktycznie jako ostatni obrońca, wielokrotnie przejmując dalekie podania zagrywane przez przeciwników. Neuer dysponuje także wyśmienitą techniką.

Dino Zoff, Włochy (kariera 1961-83)

Jak i Casillas, tak i Zoff należał do grona niewysokich bramkarzy. Był niezwykle utytułowany i nieraz stawiany w kontrze do Lwa Jaszyna. Włoch przekładał jednak skuteczność ponad efektywność. Był ostrożny i zawsze koncentrował się przede wszystkim na bronieniu, dzięki czemu notował rekordowe serie bez puszczonych goli.

Peter Schmeichel, Dania (kariera 1981-2003)

Najlepszy bramkarz w historii Skandynawii, znany z kapitalnych warunków fizycznych, lecz i zaskakującej jak na wzrost zwinności, którą szlifował dzięki treningom… w piłkę ręczną. Schmeichel był dowódcą z prawdziwego zdarzenia i słynął z głośnego dyrygowania swoimi obrońcami.

Rogério Ceni. Bramkarz, który strzelił najwięcej goli

Bramkarze nie słyną z zapisywania swoich nazwisk na listę strzelców, ale pewien jegomość zrobił to tyle razy, ile chciałby niejeden napastnik. Brazylijczyk Rogerio Ceni w trakcie 25-letniej kariery zagrał 1237 meczów dla Sao Paulo i zdobył aż 131 bramek, z których wszystkie poza jedną pochodziły z perfekcyjnie wykonywanych rzutów wolnych oraz karnych. Żaden golkiper nie strzelił tylu goli, co Ceni.

1️⃣ Czy bramkarz może strzelić karnego?

Bramkarz może wykonywać każdy stały fragment gry tak samo, jak zawodnicy z pola.

2️⃣ Jaki jest najlepszy bramkarz na świecie?

Trudno to jednoznacznie określić. Najczęściej wymienia się takich zawodników, jak Thibaut Courtois, Ederson, Alisson, Manuel Neuer, Gigi Donnarumma czy Jan Oblak.

3️⃣ Kto był najlepszym bramkarzem w reprezentacji Polski?

Wielu odpowie, że Wojciech Szczęsny, ale nie można zapomnieć o takich nazwiskach, jak Tomaszewski, Młynarczyk, Szymkowiak czy Boruc.