Sędzia piłkarski – zarobki, praca, rodzaje arbitrów. Jak zostać sędzią?

Żadne spotkanie nie może się odbyć bez sędziów, nawet w niższych klasach rozgrywkowych. Praca arbitra głównego często jest niedoceniana, ale bez niego nie dałoby się grać profesjonalnie w piłkę. Co warto wiedzieć o pracy sędziego? W poniższym artykule przedstawiamy kulisy pracy, zarobki arbitrów w Polsce i za granicą oraz informacje jak zostać sędzią piłkarskim!

Rodzaje sędziów w piłce nożnej

Sędzią piłkarskim można nazwać tak naprawdę grono sześciu albo nawet siedmiu różnych osób, którzy pracują przy meczu piłkarskim i odpowiadają za jego przebieg. Każdy arbiter przeszedł uprzednio kurs sędziowski i zdał egzamin, dzięki któremu może prowadzić spotkania w konkretnej lidze. Nie można także zapomnieć o tym, że każdy w nich pełni inną funkcję. Jakich sędziów piłki nożnej wyróżniamy?

Sędzia główny

To ten sędzia piłkarski, którego w trakcie meczów widzimy najczęściej. Na murawie wyróżnia się innym strojem i tym, że biega pośród zawodników z gwizdkiem oraz ze słuchawką w uchu. Na jego barkach leży decydowanie o tym, kiedy przerwać grę, odgwizdać faul, upomnieć zawodników albo podyktować rzut karny. Także każda z błędnych decyzji wlatuje na jego konto, nawet jeśli pomyli się któryś z jego pomocników.

Sędzia asystent

Sędzia główny nie poprowadzi meczu bez pomocy asystenta. Sędzia ten nazywany jest również sędzią liniowym, z racji tego, że porusza się wzdłuż linii bocznej, na terenie jednej połowy boiska. Asystenci na boisku są dwaj, a drugi z nich biega po przeciwległej stronie boiska, na drugiej połowie. Liniowy w odróżnieniu od sędziego głównego nie gwiżdże, ale biega z chorągiewką, którą sygnalizuje naruszenie zasad piłkarskich i konieczność przerwania meczu.

Sędzia techniczny

Sędziowie techniczni są rzadko widywani, chyba że dochodzi do dyskusji na ławce rezerwowych i musi uspokajać rozgrzane głowy trenerów i zawodników. Odpowiadają za sprawy techniczne, formalne, jakie mają miejsce poza boiskiem. To sędzia techniczny czuwa nad przeprowadzaniem zmian zgodnie z przepisami, obsługuje (choć nie zawsze) tablicę świetlną, gdzie sygnalizuje się zmiany oraz doliczony czas gry. Oczywiście techniczny nie miga się od zwykłego sędziowania. Jeśli sędzia główny dostanie kontuzji, właśnie on go wówczas zastępuje.

Sędzia video

Sędzia piłkarski video zwany jest zazwyczaj arbitrem VAR i jest najnowszym sędzią piłkarskim, jaki pojawił się w futbolu. Obecnie można go uznać za jednego z najważniejszych, bo wszystkie kontrowersyjne, trudne lub stykowe sytuacje, jakie dzieją się na boisku, są konsultowane właśnie z nim. Sędziowie VAR (bo zawsze jest też jeden lub dwóch asystentów, tzw. AVAR) nie znajdują się na stadionie, ale siedzą przed monitorami.

Na ekranach obserwują mecz i dzięki powtórkom są mogą pomóc głównemu w podjęciu poprawnej decyzji. Nie wszystkie przewinienia i faule można bowiem zobaczyć z poziomu murawy. Rozgrywki polskiej Ekstraklasy były jednymi z pierwszych, w których pojawili się arbitrzy VAR i choć nie jest to system bezbłędny, od samego początku widać, że się sprawdza, bo znacznie ułatwia i ulepsza pracę sędziów piłki nożnej. Dobry arbiter nie boi się skorzystać z powtórki i skorygować swojej pomyłki.

Sędzia zabramkowy

Obecnie nie istnieje już taki sędzia piłkarski. Kilka lat temu europejskie puchary, a także ważniejsze mecze ligowe, chętnie korzystały z arbitrów, którzy stali obok słupka danej bramki i cały czas obserwowali, co dzieje się w polu karnym. Ich obecność nie wykluczała jednak błędnych decyzji, a po pojawieniu się VAR-u stali się kompletnie zbędni.

Ilu sędziów prowadzi mecz piłki nożnej?

W niższych klasach rozgrywkowych mecz prowadzi trzech sędziów – główny oraz jego dwaj asystenci. W wyższych, profesjonalnych ligach dochodzi do tego jeszcze sędzia techniczny. Jeśli zaś chodzi o wyższe ligi, a także o europejskie puchary oraz najważniejsze spotkania i turnieje międzynarodowe – obecni są także sędziowie VAR (dwóch lub trzech).

Kto wybiera sędziów piłkarskich? Zasady powoływania i odwoływania

Aby posmakować czynnego sędziowania, należy odnaleźć swój Wojewódzki Związek Piłki Nożnej i zapisać się na kurs. Zostać sędzią piłkarskim może każda osoba, która ukończyła 16 lat, jest niekarana, posiada wykształcenie średnie lub wciąż chodzi szkoły, a także – jeśli jest niepełnoletnia – posiada oświadczenie ze zgodą rodziców. Nie może też zabraknąć zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do pracy sędziego.

Jak zostać sędzią piłkarskim?

Wojewódzkie Związki Piłki Nożnej kierują później na kurs sędziowski. Aby zostać sędzią piłkarskim trzeba zdać egzamin, dzięki któremu początkowo zyska się możliwość prowadzenia meczu dzieci czy młodzieży, a potem jakiejś niższej ligi, np. klasy B. Koszt kursu wynosi mniej więcej do 250 zł, niewykluczone, że trzeba też będzie dokupić sprzęt sędziego – strój, gwizdek itp. Kurs trwa ok. 2-3 miesięcy. Po jego zdaniu ochotnik podlega Kolegium Sędziowskiemu i z biegiem lat może awansować w hierarchii.

VAR a błędy w sędziowaniu

Piłka nożna skorzystała na wprowadzeniu VAR-u, choć oczywiście weryfikacja wideo nie wypleniła wszystkich błędów. Po pierwsze, VAR może zostać użyty w konkretnych sytuacjach – rzut karny, sprawdzenie gola, czerwona kartka, błąd w identyfikacji zawodnika (przy pokazaniu kartki). VAR nie może więc wezwać sędziego do pomyłki przy dowolnym przewinieniu.

Po drugie, VAR może być użyty przez sędziego, aby poprawić jego decyzję tylko wtedy, jeśli popełnił ewidentny błąd. Jeśli arbiter wideo ma jakieś wątpliwości, niezależnie od intencji nie powinien komunikować tego głównemu. To, kiedy błąd jest ewidentny, zależy od interpretacji, a to wprowadza dużo zamieszania. Poza tym często arbitrzy podejmują decyzję w sytuacji, kiedy nie ma faktycznie stuprocentowej pewności co do poprawnego rozstrzygnięcia.

Po trzecie, nie każda liga chce wprowadzenia VAR-u. Wielu kibiców twierdzi, że system wideo wypacza ideę futbolu i zabija jej ducha. Że to nie jest już piłka nożna. W Polsce rozgrywki Ekstraklasy nie spotkały się z aż tak dużym sprzeciwem, jak np. w Szwecji.

Czytaj także:

• Mecze Polski 2025, czyli liczą się tylko eliminacje do mundialu!
• Co to jest hat trick? Kiedy występuje w piłce nożnej?
• Rzut rożny w piłce nożnej. Co powinieneś wiedzieć o kornerze?
• Kary w piłce nożnej. Co oznacza żółta i czerwona kartka?
• Jak obstawiać mecze? Wszystko o typowaniu w zakładach bukmacherskich
• Sprawdź typy na piłkę nożną!

Ile zarabia sędzia piłkarski w Polsce?

To, ile zarabia sędzia piłkarski, zależne jest od danej ligi, a także jego roli na boisku. Co zrozumiałe, im niższą ligę się sędziuje, tym pieniędzy jest mniej. W ligach amatorskich, jak np. klasa B, jest to kwota rzędu kilkudziesięciu złotych, w nieco wyższych ligach ponad 100 zł. W IV lidze sędzia piłkarski dostaje 320 zł, a jego pomocnicy 240 zł.

Zarobki sędziów piłkarskich w Polsce

Sędzia główny:

• Ekstraklasa – 4200 zł brutto za mecz
• I liga – 2300 zł
• II liga – 1500 zł
• III liga – 700 zł
• Puchar Polski – od 600 do 4300 zł (za finał)
• Superpuchar – 4300 zł
• Ekstraliga kobiet – 1000 zł

Sędzia asystent:

• Ekstraklasa – 2200 zł
• I liga – 1100 zł
• II liga – 800 zł
• III liga – 500 zł
• Puchar Polski – od 400 do 2300 zł (za finał)
• Superpuchar – 2300 zł
• Ekstraliga kobiet – 700 zł

Sędzia techniczny:

• Ekstraklasa – 700 zł
• I liga – 550 zł
• II liga – 350 zł
• III liga – 200 zł
• Puchar Polski – od 250 do 700 zł (za finał)
• Superpuchar Polski – 700 zł
• Ekstraklasa kobiet – 250 zł

Najlepszym polskim sędzią piłkarskim jest Szymon Marciniak, który udanie prowadził finał mistrzostw świata czy Ligi Mistrzów. Za sam udział w mundialu otrzymał on ok. 320 tysięcy złotych! Każdy mecz fazy grupowej MŚ to dla arbitra 14 tysięcy złotych, mecz fazy pucharowej to natomiast ponad trzy razy tyle. Marciniak w Katarze zarobił więc ok. 425 tysięcy złotych!

Zarobki sędziów piłkarskich za granicą

Jeśli chodzi o najlepsze ligi Europy, sędziowie główni zarabiają tam znacznie więcej niż w Polsce. W Premier League inkasują rocznie ok. 40 tysięcy funtów, choć niektórzy potrafią zarobić dwa razy tyle. W kolejnych ligach mowa o następujących kwotach za mecz:

• Hiszpania: 6000 euro
• Niemcy: 3600 euro
• Włochy: 3500 euro
• Francja: 2600 euro

Ile zarabiają sędziowie na największych turniejach piłkarskich – Mundial, Euro?

Za ostatni mundial sędziowie główni otrzymali na wstępie po 70 tysięcy dolarów. Każdy mecz grupowy dawał im kolejne 3 tysiące, a pucharowy 14 tysięcy dolarów. Na ostatnim Euro arbitrzy główni otrzymali 50 tysięcy euro, a ich liniowi połowę z tej kwoty.

Najlepsi sędziowie piłkarscy

Uważa się, że najlepszym sędzią piłkarskim w historii był Pierluigi Collina. Włoch, znany z łysej głowy i przenikliwego spojrzenia, jest obecnie przewodniczącym komitetu sędziowskiego FIFA. Na emeryturę przeszedł w 2005 roku. Poza nim w gronie najlepszych wymienia się takich jak: Markus Werk, Howard Webb, Kim Milton Nielsen, Sandor Puhl, Peter Mikkelsen czy Nicola Rizzoli.

Szymon Marciniak

Także polski sędzia może liczyć na wymienianie w gronie najlepszych. Szymon Marciniak piął się po szczeblach sędziowskiej kariery, czego zwieńczeniem był finał mistrzostw świata 2022. Oprócz tego pochodzący z Płocka arbiter regularnie prowadzi spotkania Ligi Mistrzów, gwiżdże także na Euro. Marciniak prowadził m.in. finał mistrzostw Europy do lat 21 w 2015 roku.

Z życia sędziów piłkarskich

Praca sędziego nie zawsze jest usłana różami. Piłka nożna to sport, gdzie kibice potrafią wejść na głowę, dlatego sędziowie muszą być odpowiednio silni psychicznie. Na boisku mogą bowiem liczyć tylko na siebie.

Ile sędzia biega?

Jako że sędziowie piłkarscy muszą być obecni w każdym zakamarku boiska, gdzie dzieje się coś ważnego, powinni być odpowiednio wysportowani. Nie mogą pozwolić sobie na „zapuszczenie się”, bo bieganie jest ich codziennością. Sędzia główny potrafi przebiec od 9 do nawet 13 kilometrów, czyli tyle, ile biegają piłkarze z pola.

Dlaczego sędzia ma dwa zegarki?

Sędzia piłkarski często ma dwa zegarki z prozaicznego powodu – chce mieć pewność, że pomiar czasu danego meczu jest absolutnie prawidłowy. To pomaga w unikaniu pretensji wściekłych zawodników, a stosują to arbitrzy prowadzący różne ligi, nawet ci z klasy B.