Futbol amerykański – na czym polega gra? Poznaj tajniki narodowego sportu USA!

Dla wielu kibiców w Europie futbol amerykański to ciągle czarna magia. Zasady gry nie są wcale aż tak skomplikowane, lecz wiele osób nadal wie co najwyżej tyle, jak wygląda boisko. Podstawowym celem jest rzecz jasna zdobycie większej liczby punktów niż przeciwnik, ale co dalej? Jak wygląda to zdobywanie punktów? Dlaczego ta dyscyplina nazywa się tak samo jak… piłka nożna? Czy naprawdę futbol amerykański przypomina rugby? Oto podstawowe fakty.

O co chodzi w futbolu amerykańskim

Zasady futbolu amerykańskiego po głębszym poznaniu wcale nie są takie skomplikowane, jak pierwotnie może się to wydawać, szczególnie nam, gdzie ta dyscyplina nie jest zbyt popularna. Na początek należy jednak raz na zawsze rozwiać kłopotliwość ów nazwy, która przede wszystkim w Europie bywa problematyczna. Owszem, futbol amerykański wywodzi się z „rugby football”. Na Starym Kontynencie z czasem postanowiono jednak pozostać przy samym rugby, podczas gdy za Oceanem – gdzie także trafiła ta dyscyplina – zdecydowali się na wybranie drugiego członu nazwy. Amerykańskim kibicom bardzo się to spodobało, nieco zmodyfikowali swoją grę i choć z czasem faktycznej gry nogami było tam coraz mniej – nazwa została.

Ogólnie rzecz ujmując, zasady gry są zbliżone do ogółu wszystkich sportów, są jednak widoczne różnice. Jest jedna drużyna atakująca, będąca w posiadaniu piłki, jest też ta broniąca. Mecz futbolu amerykańskiego trwa godzinę, a odbywa się na boisku przypominającym to, na którym gra się w piłkę nożną. Celem gry jest zdobywanie punktów, a mecz wygrywa zespół, który uzbiera ich więcej niż zawodnicy drużyny przeciwnej.

Czym różni się futbol amerykański od rugby?

Wiele osób myli rugby i futbol amerykański. W wielu aspektach sporty te są do siebie podobne. Mimo to bardzo dużo je różni. Najczęściej są to rozbieżności w aspekcie detali. Gracze futbolowi mają na sobie całe „zbroje” w postaci ochraniaczy i sprzętu, który ma ich dodatkowo chronić. Rugbiści występują tylko w zwykłym stroju sportowym, ale też mają w związku z tym więcej ograniczeń dotyczących zatrzymywania rywali. Boisko w futbolu jest dłuższe, ale węższe niż w rugby, nieznacznie różni się też punktowanie. Jak więc widać są różnice. Jednak na tym się nie kończą.

Co istotne, w rugby podawać ręką można tylko w bok lub do tyłu (nogą dowolnie), gdzie w futbolu amerykańskim nie ma to znaczenia. W rugby gra się dwa razy po 40 minut, na boisku jest 15 zawodników. Nieznacznie różni się też piłka, no i inne są też państwa, w których dane sporty cieszą się największą popularnością. Rugby to bardziej sport „brytyjski”, stąd jego popularność w Walii, Nowej Zelandii, RPA, Papui-Nowej Gwinei, ale także w Australii, Argentynie, Francji, Irlandii, Japonii, Szkocji czy Włoszech.

Podstawowe zasady futbolu amerykańskiego

Podstawowe zasady gry są rzecz jasna związane z tym, ile trwa mecz futbolu amerykańskiego – a trwa godzinę, składa się z czterech kwart, każda dokładnie po kwadrans. W połowie meczu, czyli po drugiej kwarcie, następuje przerwa. Wielkość boiska mierzy się w jardach, a wynosi ona 120 na 53,3, czyli 110 metrów na 49 metrów – bardzo podobnie, jak w przypadku piłki nożnej. Oba krańce boiska są przyozdobione słupami bramki, pomiędzy które wstrzeliwuje się piłkę w określonych sytuacjach, by zdobyć punkt – tzw. field goal. Pod nimi z kolei znajduje się end zone, czyli pole punktowe przeciwnika, gdzie dostać się próbuje z piłką każdy zawodnik ataku danego zespołu. Wówczas może zyskać aż sześć punktów.

Futbol amerykański to bardzo kontaktowy sport drużynowy, a każdy zespół ma na murawie po 11 graczy. W sporcie tym można podawać piłkę, złapać piłkę, biec z nią itp. Jeżeli w podstawowym czasie będzie remis, mecz futbolowy kończy się nagłą śmiercią, czyli odpowiednikiem złotego gola w piłce nożnej – wygrywa drużyna, która szybciej zdobędzie punkt.

Piłka do futbolu amerykańskiego

Charakterystyczne dla piłki w futbolu amerykańskiego jest jej „jajowaty” kształt. Ma ona długość 11-11,25 cala oraz obwód oscylujący w okolicach 28-28,5 cala. Jej waga to ok. 14-15 uncji, czyli mniej więcej 450 gram. Stworzona jest natomiast najczęściej ze skóry bydlęcej.

Zdobywanie punków w futbolu amerykańskim

Mówiąc w dużym skrócie, futbol amerykański opiera się na tym, aby przetransportować piłkę do pola punktowego rywala, które znajduje się na końcu po obu stronach boiska (tzw. endzone). Ważny jest tutaj podział boiska na jardy (linie w poprzek boiska) i przesuwanie linii ataku o kolejne 10 jardów. Każdy zespół ma dwie kadry, składające się z najlepszych w swojej dziedzinie: drużyna ofensywna oraz drużyna defensywna. Jedni biorąc udział w akcji atakowania, drudzy bronienia.

Drużyna ofensywna ma cztery próby na to, aby pokonać dystans dziesięciu jardów. Jeśli się jej uda zmieścić w tym zakresie – dostaje kolejne cztery próby na kolejne dziesięć jardów, wówczas nastąpi też przesunięcie linii wznowienia gry do przodu, bliżej celu. Trwa to tak długo, aż zespół nie przeniesie piłki do pola punktowego przeciwników – czy to indywidualnym rajdem, czy krótkimi lub długimi podaniami. Nie musi to być przesuwanie tylko o dziesięć jardów, może być więcej. Bowiem celem gry jest zdobycie przeciwnego endzone’a. O zmianie posiadania piłki mówimy wówczas, kiedy zespół nie zdobędzie dziesięciu jardów w czterech próbach.

Drużyna broniąca całą swoją linią obrony próbuje zatrzymać atakujących. Futbol amerykański to ostra gra, więc blokowanie zawodnika przedzierającego się przed defensywę często jest brutalne. Jeśli uda się go obalić na murawę, wszyscy rzucają się na boisko i dotykają piłki, bo to decyduje o zakończeniu akcji i przerwie meczu. Dodatkowo każda akcja – czy to w sposób zamierzony, czy też nie – kończy się, kiedy zawodnik grający w ofensywie złapie futbolówkę i jednocześnie dotknie podłoża obiema nogami, plecami lub łokciem.

Sposoby na zdobycie punktu

Każde podstawowe zasady gry w futbol amerykański opierają się na tym, by zaliczyć przyłożenie. Jest ono warte 6 punktów i polega na przetransportowaniu (i złapaniu/opanowaniu) piłki w polu punktowym drużyny przeciwnej. Po przyłożeniu następuje tzw. podwyższenie, które może być warte punkt lub dwa. W pierwszej sytuacji kopie się piłkę z 33 jardów do wysokiej, charakterystycznej bramki na końcu boiska. W drugiej – zespół atakujący próbuje zdobyć przyłożenie z odległości 2 jardów (warte jednak tylko dwa punkty, z prawdopodobieństwem sukcesu na poziomie 50 procent).

Istnieje też coś zwanego field goalem, który jest warty 3 punkty. Również jest to kopnięcie piłki do bramki, ale przy czwartej próbie zdobycia dziesiątego jarda, kiedy znajduje się maksymalnie 40 jardów od pola punktowego rywali (inaczej nie ma sensu, za daleko). Aby nie stracić akcji i aby nie nastąpiła zmiana posiadania piłki na korzyść przeciwników, kopacz próbuje strzelić w ten sposób gola i coś jeszcze zyskać.

Zarządzanie czasem gry w futbolu amerykańskim

Czas jest niezwykle istotnym elementem futbolu amerykańskiego, z tego powodu można mówić o dwóch jego rodzajach: akcji oraz meczu.

Zegar akcji i zegar meczu

Najbardziej oczywisty czas gry nazywamy czasem meczu. Zegar meczu odlicza czas trwania wszystkich czterech kwart, z których każda zajmuje kwadrans. Zatrzymuje się go w niektórych sytuacjach, jak np. umieszczenie piłki w polu punktowym, kiedy zawodnik spróbuje podać piłkę, lecz zrobi to niecelnie, gdy nastąpi przewinienie itp.

Co innego zegar akcji. W tym przypadku mowa o zupełnie innym mierniku czasu, niezależnym od tego, czym jest zegar meczu. Zegar akcji pokazuje, ile jeszcze drużyna atakująca ma czasu na rozpoczęcie akcji. W tym kontekście futbol amerykański zna coś, co określa się mianem opóźnianie gry. Atakujący zespół może odwlekać wznowienie gry do 40 sekund, w przeciwnym razie zostanie ukarany odjęciem 5 jardów. Tak samo jeśli jedna ze stron pewnie, wysoko wygrywa, po rozpoczęcie akcji chętniej będzie skłaniała się do zagrania bezpiecznego, by jak najdłużej utrzymać się przy piłce i wcale nie starać się za wszelką cenę przedrzeć do pola punktowego drużyny przeciwnej. Gdy podejdzie do kolejnej próby, znów będzie czekać do 40. sekundy i tak dalej. Co innego drużyna przegrywająca – jej będzie się spieszyć.

Futbol amerykański – pozycje na boisku

Dla fanów futbolu amerykańskiego nie jest niczym specjalnym oryginalne nazewnictwo pozycji boiskowych zawodników. Warto jednak przedstawić kilka funkcji „specjalnych”, aby wiedzieć, o co w tym mniej więcej chodzi.

Gunner

Gdy rozpoczyna się mecz, tzw. kopacz jednej drużyny wykopuje piłkę ze swojej połowy jak najdalej na połowę drugiej drużyny. Tam przejmuje ją tzw. punt returner (z tego drugiego zespołu), który stara się pobiec z nią jak najdalej do przodu, by w miejscu, gdzie zostanie zatrzymany, nastąpiło rozpoczęcie akcji zdobywania jardów. Gunner ma za zadanie zatrzymać returnera, by przeciwnicy zaczynali rozgrywanie jak najdalej od endzone’a broniących.

Holder

W sytuacji, kiedy podejmuje się field goal lub podwyższenie po przyłożeniu w formie strzału z 33 jardów, kopacz musi kopnąć piłkę między słupki. Ktoś mu ją musi przytrzymać w pozycji pionowej, a tym kimś jest właśnie holder – czyli z angielskiego: trzymacz.

Kicker

To ten zawodnik, który podejmuje się strzelania piłki w stronę bramki z dalekich dystansów, czy to przy podwyższeniu, czy próbie za 3 punkty. To także on rozpoczyna mecz, ekspediując piłkę jak najdalej na połowę rywala. Zawodnicy grający jako kopacze muszą mieć odpowiednią krzepę w nogach.

Przebieg meczu futbolu amerykańskiego

Zasady gry futbolu amerykańskiego mają swoją określoną specyfikę. Każdy zespół dzieli się na sekcję defensywną oraz ofensywną, a koncentrują się one wokół tego, by wykonać przyłożenie i – z drugiej strony – nie znaleźć rywala w swoim polu punktowym.

Kickoff

Kopacz jednego zespołu ustawia piłkę na linii 30 jardów i kopie ją jak najdalej na połowę rywala. Tam łapie ją punt returner przeciwnika, który musi przebiec z nią jak największy dystans w stronę endzone’a rywala. Tam, gdzie zostanie zatrzymany, następuje…

First down

Mowa tu o próbach zdobycia dziesięciu jardów. Każdy zespół ma cztery takie „downy” i jeśli mu się nie uda, piłkę przejmują rywale. Jeśli natomiast zespół zdobędzie dziesięć jardów, liczenie zaczyna się od nowa i znów nastąpi first down. Celem każdej próby jest jak największe przybliżenie się do pola punktowego przeciwnika, aby zdobyć przyłożenie.

Field goal

Jeżeli w trzech próbach drużynie nie uda się zdobyć dziesięciu jardów, zaistnieje ryzyko straty piłki wskutek kolejnej nieudanej próby. Dlatego jeśli odległość będzie na to pozwalała, tj. 35-40 jardów od bramki rywala, na boisku może zameldować się kopacz, który spróbuje strzelić gola. Jeśli odległość będzie większa, nie będzie miało to sensu, bo piłka po prostu nie doleci do celu.

Punt

Najmniej pożądana, ale najsłuszniejsze zagranie w sytuacji, kiedy po trzech próbach nie udało się zdobyć dziesięciu jardów, a dystans nie pozwala na próbę podjęcia field goala. Jest to moment bardzo podobny do rozpoczęcia spotkania, bo kopacz wybija piłkę jak najdalej na połowę rywala, w praktyce oddając mu ją. Tam, gdzie przeciwnik zostanie z nią zatrzymany (powalony), tam rozpocznie się jego first down. Punt to w praktyce pogodzenie się ze stratą futbolówki, z jednoczesnym zminimalizowaniem korzyści oponentów.

Czego nie wolno robić w meczu? Kary w futbolu amerykańskim

Wiadomo, że kiedy trwa mecz futbolu amerykańskiego, nie brakuje w nim ostrych wejść i bolesnych stłuczeń. Nie oznacza to jednak, że gdy celem jest zdobycie większej liczby punktów, wszystko jest dozwolone.

Gdy trwa mecz, nad jego przebiegiem czuwa siedmiu sędziów. Nie mają oni jednak gwizdków, a są wyposażeni w żółte flagi, którymi sygnalizują przewinienia. Dopiero gdy – i tak często przerywana – gra zatrzyma się, arbiter przez mikrofon tłumaczy stadionowi, co się stało. Egzekwowanie fauli w futbolu amerykańskim wcale nie jest takie proste, bo gdy dwudziestu dobrze zbudowanych zawodników naciera na siebie, z punktu widzenia zwykłego widza i tak trudno jest coś dostrzec.

Podstawowe rodzaje fauli w futbolu:

• Holding – w obronie to przytrzymywanie czy ciągnięcie gracza bez piłki, w ataku – przytrzymywanie obrońcy poza obszarem wyznaczonym przez linię barków itp.
• Atak na rozgrywającego – gdy wypuści piłkę z rąk, jest chroniony immunitetem i nie wolno go atakować, za co można zebrać karę nawet cofnięcia o 15 jardów.
• Przeszkadzanie przy łapaniu piłki – niedozwolone jest odpychanie, podcinanie, pociąganie czy blokowanie. Faul może czasem zostać podyktowany w miejscu przewinienia, co będzie oznaczać nawet kilkadziesiąt jardów straty!
• Celowe uderzenie kaskiem w kask rywala
• Celowe opóźnianie gry
• Ciągnięcie za kratkę ochronną w kasku
• Niesportowe zachowania, bójki, słowne przepychanki, agresja wobec sędziów itp.

Offsajd. Spalony w futbolu amerykańskim

Jak w wielu grach, tak i w amerykańskim futbolu można spalić swoją pozycję, co też zalicza się w poczet fauli i przewinień. W momencie, gdy zespół rozpoczyna swoją akcję (down), obie drużyny są ustawione w linii na wysokości konkretnego jardu. Gracze drużyny broniącej nie mogą drgnąć, skoczyć, a już na pewno nie mogą wystawić choćby palca za linię wznowienia gry. Karą za ofsajd (falstart) jest cofnięcie o 5 jardów.

• Co to spalony w piłce nożnej? Jak wygląda i kiedy występuje?

Super Bowl – święto dla fanów NFL

Super Bowl to jedno z najpopularniejszych wydarzeń w historii telewizji oraz świata sportu. Jest to finałowy mecz o mistrzostwo National Football League, czyli amerykańskiej NFL, najlepszej ligi globu w tej dyscyplinie. Nieformalnie określa się go mianem amerykańskiego święta narodowego, przyciąga ponad 100 milionów widzów przed telewizory, a ostatnio zyskuje też coraz większą popularność w Europie.

Nieustanne pasma reklamowe w trakcie jego trwania kosztują reklamodawców krocie, a tzw. half-time show to jeden z najpopularniejszych i wyróżniających koncertów świata, w trakcie których śpiewały i show dawały największe gwiazdy estrady, jak np. Rihanna, Beyone, Lady Gaga, Eminem czy Michael Jackson.

Futbol amerykański w Polsce

W naszym kraju poważne granie w futbol amerykański zaczęło się w 2004 roku wraz z powołaniem Stowarzyszenia Polski Związek Futbolu Amerykańskiego (PZFA). Liga wystartowała w 2006 roku, ale z czasem doszło w niej do rozłamu. Sytuacja unormowała się w 2021 roku i najwyższym szczeblem rozgrywkowym nad Wisłą jest teraz Polska Futbol Liga, mająca też swoje zaplecze, a także ligę trzecią i juniorską. W PFL występuje 15 klubów dzielonych na grupy północną (8) oraz południową (7), a aktualnym obrońcą tytułu mistrza Polski (2024) jest zespół Warsaw Eagles.

Gdzie oglądać futbol amerykański?

Jeśli chodzi o Polską Futbol Ligę, jej mecze dostępne są za darmo w serwisie YouTube, najczęściej z komentarzem, co ułatwia oglądanie i rozumienie tego sportu. Nie ma wtedy większego znaczenia, jak długo trwa mecz futbolu amerykańskiego, bo na YT transmisję można w każdej chwili zatrzymać, a nawet wrócić do niej za jakiś czas.

Znacznie gorzej to wygląda w kwestii najbardziej prestiżowej NFL. W Polsce żadna telewizja ani serwis streamingowy nie pokazują ligi amerykańskiej, poza Super Bowl, które od jakiegoś czasu oferują różne stacje w Polsce, choćby Polsat czy TVP. Istnieje jednak możliwość wykupienia tzw. NFL Game Pass na oficjalnej stronie ligi, który umożliwia oglądanie meczów w bardzo wysokiej jakości. Dostęp kosztuje co najmniej kilkadziesiąt dolarów. NFL można także szukać na kanałach zagranicznych, jak np. Pro Sieben Maxx czy Sky Sports.