Piłka ręczna – zasady. Jak grać i poruszać się na boisku?

Piłka ręczna słusznie jest zaliczana do najpopularniejszych zespołowych dyscyplin sportowych w Europie. Zasady gry nie są w jej przypadku specjalnie skomplikowane i tak jak w piłce nożnej – wszystko polega na zdobyciu większej liczby goli od przeciwnika. Co trzeba wiedzieć przed rozpoczęciem gry w piłkę ręczną? Oto ogólne zasady gry!

Podstawowe zasady gry w piłkę ręczną

Szczypiorniak, jak potocznie nazywa się tę dyscyplinę w Polsce, to gra zespołowa, w której brać udział mogą zarówno drużyny męskie, jak również drużyny żeńskie w niemalże każdej kategorii wiekowej. Celem gry jest umieszczenie piłki wewnątrz bramki, której strzeże drużyna przeciwna. Jak sama nazwa wskazuje, piłka ręczna polega na operowaniu piłką rękami.

Jaka piłka jest potrzebna do gry w ręczną?

Piłka do szczypiorniaka nie różni się niczym szczególnym od swoich sióstr w innych sportach. Składa się z gumowej dętki oraz osłony, a jej rozmiar różni się w zależności od kategorii wiekowej zespołów. Ma cztery rozmiary – od 0 do 3, gdzie ten największy jest stosowany w meczach męskich od 16. roku życia. Drużyny dziewcząt oraz kobiet używają mniejszych piłek, bo też biologicznie rzecz ujmując – mniejsze są ich ręce. Różni się także waga piłki, która w przypadku największego rozmiaru waha się w granicach 425-475 gramów. Obwód piłki używanej w szczypiorniaku oscyluje w przedziale 50-60 cm, w zależności od rozmiaru.

Ilu zawodników gra w piłkę ręczną?

Aby rozpocząć trenowanie tej dyscypliny, trzeba wiedzieć, ilu zawodników może w ogóle uprawiać w jednej chwili piłkę ręczną. Piłka ręczna nakłada na zespoły limit maksymalnie czternastu graczy. Na boisku może się znajdować sześciu szczypiornistów z pola oraz bramkarz, a więc dokładnie połowa zespołu, reszta to rezerwowi – to samo tyczy się drużyny przeciwnej. W trakcie spotkania piłki ręcznej zawodnicy mogą się zmieniać między sobą, a najczęściej następuje to wówczas, gdy są akurat w posiadaniu piłki.

Mecze w piłce ręcznej najczęściej odbywają się w zamkniętych obiektach sportowych, tj. na halach sportowych. Do takich warunków musi być też dostosowany ubiór zawodników. Zasady, które obowiązują szczypiornistów, nie różnią się zbytnio od innych dyscyplin, to znaczy zawodnicy występują w strojach odróżniających się kolorem od rywali i nie mogą mieć założonych przedmiotów mogących narażać graczy na jakiś uszczerbek, np. pierścionków czy łańcuszków.

Poruszanie się z piłką. Ile kroków w piłce ręcznej można wykonać?

Każda dyscyplina sportowa ma określone reguły dotyczące tego, jak mogą poruszać się zawodnicy – również piłka ręczna. Zasady gry mówią, że trzymając piłkę wszystkich obowiązuje zasada trzech kroków. Jak łatwo się domyślić, po wykonaniu czwartego kroku z piłką w ręku następuje podyktowanie rzutu wolnego dla zespołu przeciwnego. Dlatego też oglądając mecz piłki ręcznej normą jest widok, gdy dany zawodnik kozłuje.

Piłki w szczypiorniaku nie odbijają się od podłoża tak dobrze, jak te w koszykówce, lecz wciąż jest to możliwe. Jednakże i ten element precyzyjnie opisują zasady gry w piłkę ręczną. Piłka ręczna to mimo wszystko nie koszykówka, więc istnieje w niej więc coś takiego jak błąd podwójnego kozłowania. Oznacza to, że piłkę można kozłować, złapać i dopiero potem, po wykonaniu kroku, znów odbić o podłoże. Zawodnik wykonujący podwójny kozioł – jak w koszykówce – popełni faul i podaruje rzut wolny przeciwnikom. Faulem jest również pasywne przetrzymywanie piłki dłużej niż trzy sekundy. Jeśli z kolei piłka opuści boisko i wyjdzie za linię boczną, drugi zespół rozpoczyna grę rzutem z tego miejsca (aut).

Czym jest zasada jednego kontaktu?

Jest to reguła niemalże tak ważna, jak zasada trzech kroków. Polega ona na tym, że zawodnik nie może przekładać piłki z jednej ręki do drugiej. Takie coś może nastąpić tylko po dotknięciu parkietu przez piłkę (innymi słowy – jeśli ją sobie odbije) lub jeśli poda ją najpierw do innego zawodnika i otrzyma z powrotem.

Jak strzela się gola w meczu piłki ręcznej?

Zasady gry w piłkę ręczną nie komplikują szczególnie zdobywania punktów. Gol ma miejsce wówczas, jeśli zawodnik rzuci piłkę do siatki i nastąpi przekroczenie przez nią linii końcowej umiejscowionej pomiędzy słupkami bramki – zupełnie jak w futbolu. Do takiej sytuacji nie będzie chciał dopuścić bramkarz znajdujący się w polu bramkowym drużyny broniącej. Będzie on strzegł linię bramkową, bardzo często stosując akrobatyczne interwencje. Co ważne, tylko bramkarz znajdujący się we własnym polu bramkowym może go dotykać swoimi stopami.

Jeśli w pole bramkowe wejdzie gracz atakujący, zostanie odgwizdany faul i zespół broniący wówczas wznawia grę rzutem wolnym. Jeśli jednak w czasie obrony w pole bramkowe wejdzie któryś z obrońców, to choćby zrobił to tylko w środku trzymając jedną stopę, sędziowie dyktują rzut karny w takiej sytuacji. Jego wykonanie następuje z linii siódmego metra. Warto jeszcze dodać, że pola bramkowe są na boisku wyznaczone ćwierć okręgami o promieniu 6 metrów, ze środkiem w punktach ustawienia słupków bramki.

Co istotne, zasady gry w piłkę ręczną nie zabraniają zawodnikom znajdować się w powietrzu ponad polem bramkowym drużyny przeciwnej. Oznacza to, że jeśli atakujący wskoczy z piłką w ów przestrzeń i odda rzut zanim dotknie podłoża, zrobi wszystko zgodnie z regulaminem.

Czytaj także:

• Jak obstawiać mecze? Wszystko, co powinieneś wiedzieć o typowaniu w zakładach bukmacherskich
• Ile trwa mecz?
• Sprawdź typy na piłkę ręczną!

Najważniejsze zasady w meczu piłki ręcznej

Zasady gry w piłkę ręczną precyzyjnie oddają także to, jak powinien wyglądać mecz szczypiorniaka od strony organizacyjnej. Oto, co trzeba wiedzieć, zanim wynajmie się halę ze znajomymi.

Ile trwa mecz piłki ręcznej?

Piłka ręczna ma ustalony czas gry na dwie połowy trwające po 30 minut. Oczywiście może się to różnić w zależności od kategorii wieku. Większość młodszych drużyn chłopców czy drużyn dziewcząt będzie grała krócej. Jeśli natomiast w przypadku pucharowej gry w piłkę ręczną, kiedy któryś zespół musi odpaść, nie nastąpi rozstrzygnięcie i po godzinie gry nadal będzie widniał wynik remisowy, miejsce będzie miała dogrywka. Trwa ona dwa razy po 5 minut, a jeśli nie przyniesie rozstrzygnięcia, bramkarze wskakują na linię bramkową i dyktuje się serię rzutów karnych. Każdy wybrany zawodnik obu drużyn wykonuje rzut karny naprzemiennie z przeciwnikiem, a takich rzutów przewidzianych jest dla każdej strony po pięć. Miejscem oddania rzutu jest oczywiście linia rzutów karnych.

Jak i kto rozpoczyna mecz piłki ręcznej?

Do rozstrzygnięcia tego, kto ma otworzyć mecz, piłka ręczna korzysta z tego samego sposobu, co piłka nożna – rzutu monetą. Mecz rozpoczyna drużyna, której się w tym przypadku poszczęściło i która wygrała piłkę. Odbywa się to ze środka boiska. Zawodnicy obydwu zespołów podczas wznowienia gry muszą przebywać na swoich połowach boiska (bo sytuacja ta dotyczy zarówno początku spotkania, jak i rozpoczęcia gry po strzeleniu/utracie gola). Wybrany szczypiornista danej drużyny wykonuje podanie do tyłu, do swoich kolegów, a jest ustawiony wówczas na linii środkowej boiska, którą musi dotykać co najmniej jedną stopą (choć w 2022 roku zostało to lekko zmodyfikowane – patrz „rewolucyjne zmiany” poniżej). Przed rozpoczęciem zawodnicy żadnej drużyny nie mogą przekroczyć linii znajdującej się na środku boiska.

Ile można dokonać zmian w trakcie meczu w piłkę ręczną?

Liczba zmian w trakcie meczu szczypiorniaka jest nieograniczona. Należy jednak pamiętać, że zawodnicy rezerwowi mogą wbiec na boisko tylko w momencie, gdy zmieniany gracz już je opuści, a zmiana ta może nastąpić tylko w strefie zmian konkretnego zespołu. Tyczy się to również bramkarzy. Zmian w ręcznej można również dokonywać pomiędzy połowami czy w trakcie przerwy, o którą poprosi jeden z trenerów.

Przewinienie i faule. Jakie są kary na boisku?

W piłce ręcznej faule mogą dotyczyć różnych elementów rzemiosła. Jak już zostało zasugerowane, mogą być one związane z błędami technicznymi, jak np. złe kozłowanie, przetrzymywanie piłki, wejście do pola bramkowego, przełożenie piłki z jednej ręki do drugiej, zagranie jej nogą itp. W takich sytuacjach sędziowie dyktują rzuty wolne, chyba że w obręb pola bramkowego wszedł zawodnik broniący – wówczas mowa o rzucie karnym.

Rzuty wolne dyktowane są również za każde niesportowe zachowanie, jak np. celowe ciągnięcie za koszulkę itp. Najpierw sędzia może ukarać zawodnika ostrzeżeniem w postaci żółtej kartki, później usuwa go z boiska na dwie minuty, a następnie dyskwalifikuje go z meczu, pokazując czerwoną kartkę. Na tym polega stopniowanie kary.

Rzut karny w piłce ręcznej

Jak w piłce nożnej, tak i w ręcznej rzut karny to rewelacyjna sytuacja do zdobycia bramki. Do siatki rzuca się z odległości siedmiu metrów, a rzucający aż do momentu wypuszczenia piłki z ręki nie może oderwać stopy od podłoża. Na rzut ma trzy sekundy od momentu gwizdka sędziego. Bramkarz z kolei nie może przekroczyć tzw. linii wyjścia bramkarza, która znajduje się cztery metry od linii bramkowej, ale może poruszać się w pełni swobodnie. Każdy z pozostałych zawodników nie może przekroczyć linii rzutów wolnych (9 metrów) i musi znaleźć się co najmniej trzy metry od rzucającego.

Gra pasywna w piłce ręcznej

Gra na czas to zjawisko, które nie może występować w piłce ręcznej. Jeśli bowiem sędzia stwierdzi, że dana drużyna zbyt długo rozgrywa swój atak i nie wykazuje chęci oddania rzutu na bramkę, może podnieść rękę i zasygnalizować grę pasywną. W takiej sytuacji atakujący mają 3-5 sekund na to, aby spróbować strzelić gola. W przeciwnym razie tracą piłkę na rzecz przeciwników.

Przepisy w piłce ręcznej – rewolucyjne zmiany w 2022

W lipcu 2022 roku na konwencji sędziów Europejskiej Federacji Piłki Ręcznej wprowadzono wiele drobnych, acz znaczących często przepisów, które miały zdynamizować szczypiorniaka i sprawić, że gra będzie ciekawsza.

Zezwolono na używanie piłek bez żywicy (kleju), które są mniejsze i lżejsze. Gdy sędzia zasygnalizuje grę pasywną, zespół atakujący może wykonać jeszcze maksymalnie cztery podania (a nie jak do tej pory – sześć). Gracz wznawiający grę musi mieć jedną stopę już nie tyle na linii środkowej, co w nowododanym polu wznowień (okręg o średnicy czterech metrów). Zaostrzone zostało także karanie za rzucenie bramkarza rywala piłką w głowę.