Zasady gry w siatkówkę – podstawowe przepisy gry w piłkę siatkową

Fanów siatkówki w Polsce nie brakuje. Dyscyplina ta cieszy się w naszym kraju dużą popularnością, a biało-czerwoni odnoszą w niej wielkie sukcesy, takie jak niedawne medale igrzysk olimpijskich i mistrzostw świata. Warto zatem wiedzieć, jakie są zasady gry w siatkówkę. Niektórzy twierdzą, że to najłatwiejsza gra zespołowa, jaka istnieje. Najlepiej przekonać się samemu. Jakie są więc podstawowe zasady gry w piłkę siatkową? Oto, co warto wiedzieć!

Ogólne zasady siatkówki

Najprościej rzecz ujmując, siatkówka polega na odbijaniu piłki rękami ponad siatką na stronę przeciwnika. Rywalizują ze sobą dwie drużyny. Przepisy gry mówią wyraźnie, że każdy zespół może zaliczyć maksymalnie trzy kontakty z piłką. Należy jednak pamiętać, że jeden zawodnik nie może odbić piłki dwa razy z rzędu. Celem jest takie przebicie piłki na połowę rywali, aby nikt z drużyny przeciwnej nie był w stanie jej odbić. Ta musi spaść w wyznaczonym polu. Punkt można zdobyć również wtedy, jeśli piłka wypadnie poza pole gry, ale ostatnim, który jej dotykał, był siatkarz drużyny przeciwnej. Szczegółowe zasady gry w siatkówkę są określone przez Międzynarodową Federację Piłki Siatkowej (FIVB).

Piłka w grze: rozgrywka i zdobywanie punktów

Mecz siatkówki rozpoczyna się od tradycyjnego przywitania zespołów. Po wyborze stron i drużyny rozpoczynającej spotkanie następuje serw zza linii końcowej, co określa się jako pole zagrywki. Jeśli piłka przeleciała na stronę przeciwnika, drużyna ma wspomniane trzy kontakty na to, aby przerzucić ją z powrotem. Po zdobyciu punktu (zawsze zdobywa się jeden pkt) prawo wykonywania zagrywki ma zespół, który ten punkt zdobył.

Punktacja w siatkówce – Ile punktów, by wygrać set?

Zasady gry w siatkówkę jasno określają kwestię punktowania. Mecz siatkówki kończy się w sytuacji, kiedy jedna z ekip wygra trzy sety. Czas gry w siatkówkę nie jest określony. Wszystko bowiem zależy od przebiegu samego spotkania. Mecz siatkówki halowej może bowiem trwać 3, 4 lub 5 setów, a liczba jego potencjalnych wyników jest ograniczona. Zasady gry w siatkę określają, że do zwycięstwa w secie potrzebne jest zdobycie 25 punktów. Należy jednak pamiętać, że wymagane są dwa punkty przewagi (przynajmniej). To znaczy, że nie można wygrać seta rezultatem 25:24. W takiej sytuacji gra toczy się tak długo, aż któraś ze stron nie osiągnie wymaganej przewagi.

Koniecznie należy też podkreślić, że piąty set (tzw. tie-break) różni się od innych. Nie chodzi tylko o to, że może do niego dojść wyłącznie przy stanie rywalizacji 2:2. Do jego wygrania potrzebnych jest bowiem tylko 15 punktów, ale z ciągłym zachowaniem dwóch punktów przewagi.

Jak serwować piłkę w siatkówce?

Istotnym elementem w świecie siatkówki jest serwis, znany też pod nazwą zagrywki. Wykonanie zagrywki to bardzo ważna część meczu, bo rozpoczyna ona potyczkę o poszczególny punkt. Serwuje zawsze ta drużyna, która wygrała poprzednią wymianę. Zagrywkę wykonuje zawsze prawy zawodnik linii obrony. Gdy w spotkaniu następuje przełamanie (czyli zdobywa się punkt po tym, jak zrobił to rywal), następuje rotacja zawodników zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Jest ona bardzo istotna i trzeba jej pilnować. To właśnie ona decyduje, kto ma wykonać serwis. Jeśli popełni się błąd w tym aspekcie, punkt zyskuje drużyna przeciwna.

Zasady gry w siatkówkę podają, że zagrywki wykonuje się zza linii końcowej boiska. Tam znajduje się przestrzeń określana mianem pola zagrywki. Po gwizdku sędziego siatkarz ma 8 sekund, aby zaserwować. Musi to zrobić dowolną częścią ręki, a do momentu uderzenia piłki nie może dotknąć pola gry. Celem zagrywki jest przebicie piłki na drugą stronę w taki sposób, by jak najbardziej utrudnić rywalom jej przyjęcie. Ta może prześlizgnąć się po siatce, jeśli tylko spadnie na drugą stronę – w przeciwnym razie punkt zdobywają przeciwnicy. Mianem asa serwisowego określa się natomiast punkt zdobyty bezpośrednio po wykonaniu zagrywki. Zawodnicy mogą stosować kilka rodzajów serwów:

• Float – zagrywka o słabszej mocy, jednak trudno przewidzieć trajektorię jej lotu
• Zagrywka dolna – niestosowana przez profesjonalistów, bo będąca najprostszą do przyjęcia. Piłkę uderza się dłonią od spodu. Dobra metoda dla osób początkujących, dopiero uczących się grać
• Zagrywka górna – najpopularniejszy rodzaj zagrywki. Siatkarz podrzuca piłkę i uderza ją, gdy ta znajdzie się w odpowiednio wysokim punkcie
• Zagrywka z wyskoku – rodzaj zagrywki górnej, w trakcie której zawodnik wykonuje wyskok. Dzięki temu może uderzyć piłkę z największą siłą, nawet z prędkością ponad 100 kilometrów na godzinę
• Skrót – rodzaj serwisu, który spada tuż za siatką. Może być rodzajem floatu lub zagrywki z wyskoku

Na czym polega blok w siatkówce?

Blok jest jednym z podstawowych zagrań, jakie opisują zasady gry w siatkówkę. Wykonują go zawodnicy linii ataku (pierwsza linia), ale w fazie obrony, bo jego celem jest zatrzymanie ataku rywali. Bloku dokonują gracze znajdujący się w pobliżu siatki. Co istotne, kontakt z piłką w trakcie blokowania nie jest zaliczany do trzech kontaktów, które może wykonać zespół po otrzymaniu piłki. Przepisy gry mówią, że blok ma miejsce wówczas, jeśli piłka zostanie dotknięta przez jednego z zawodników blokujących. Atakujący ze strony przeciwnej próbują natomiast swoim zagraniem ominąć go.

Blok może zostać wykorzystany do skontrowania przeciwników, czyli do bezpośredniego zdobycia punktu. Można też za jego pomocą przejąć piłkę. Wykonujący blok zawodnik linii ataku musi jednak uważać, aby po próbie jego wykonania piłka po kontakcie z nim nie wyszła poza pole gry. Wówczas bowiem popełni błąd, a punkt zyskają przeciwnicy. Niektórzy gracze starają się specjalnie obijać blok oponentów, aby sprokurować błąd i w ten sposób zapunktować.

Czytaj dalej:

• Jak obstawiać siatkówkę? Poradnik w pigułce
• Najlepsi polscy siatkarze – ranking zawodników

Jakie odbicia piłki są nielegalne?

Piłka siatkowa jest dość liberalna, jeśli chodzi o odbijanie piłki. Reguły mówią bowiem, że robić to dowolną częścią ciała – ręką, nogą, głową, barkiem itp. Nie oznacza to jednak, że boisko siatkarskie akceptuje wszelkie rodzaje kontaktów. Podstawą jest to, że siatkarz nie może odbić piłki dwa razy z rzędu. Wyjątek stanowi sytuacja bloku, który jako taki nie wlicza się do tego limitu (ani do ograniczenia trzech odbić przez zespół). Poza tym, można odbić piłkę kilkoma częściami ciała naraz, ale tylko jeśli następuje to jednocześnie. Dodatkowo piłkę siatkową wolno tylko odbijać, nie można jej w żaden sposób łapać. Za złapanie można uznać sytuację, kiedy ta zbyt długo będzie miała styczność z dłoniami zawodnika. Nie można również korzystać z pomocy partnera ani żadnego przedmiotu w celu dosięgnięcia piłki wewnątrz pola gry.

Pozycje zawodników w siatkówce i rotacja zawodników

Jak każdy sport zespołowy, tak i piłka siatkowa ma swoje konkretne pozycje dla zawodników. Na boisku zawsze znajduje się 6 siatkarzy. Ustawieni są w dwie linie. Ta z przodu to linia ataku, a z tyłu – linia obrony. Podstawowe pozycje w siatkówce to:

• Przyjmujący
• Atakujący
• Środkowy
• Rozgrywający
• Libero

Oczywiście jeden z zawodników zawsze jest kapitanem zespołu. Natomiast przed rozpoczęciem gry trener musi przekazać kartkę z początkowym zestawieniem swojej drużyny. Jest to istotne i trzeba tego pilnować z powodu rotacji w drużynie. Następuje ona wtedy, kiedy zyska się prawo do zagrywki po tym, jak w danej akcji serwował przeciwnik. Wówczas rotacja następuje zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Ma to także wpływ na to, który zawodnik w danym momencie powinien serwować. Robi to bowiem zawsze ten ustawiony aktualnie z prawej strony pola obrony.

Warto tu też podkreślić, że konkretne ustawienie ma znaczenie tylko podczas serwisu. Gdy gra toczy się, zawodnicy mogą przesuwać się po parkiecie tak, jak im wygodnie.

Na czym polega rola libero w siatkówce?

Libero to postać wyróżniająca się na siatkarskim boisku. Jest kluczową postacią linii obrony, wyróżniającą się innym kolorem stroju. Dodatkowo ma na parkiecie inne zadania i uczestniczy tylko w grze w drugiej linii. To znaczy, że tylko broni. Libero nie może atakować, grać w pierwszej linii, blokować ani podejmować prób bloku. Zawodnik występujący na tej pozycji często też charakteryzuje się niższym wzrostem niż pozostali siatkarze.

Zmiany zawodników w siatkówce

Prócz sześciu zawodników znajdujących się na boisku, w drużynie siatkarskiej znajdują się również gracze na ławce rezerwowych. W sumie zespół może więc składać się z 14 graczy oraz sztabu. Zmiany są oczywiście możliwe, choć mają pewne ograniczenia. W secie można ich dokonać 6. Zawodnik z ustawienia wyjściowego może opuścić boisko siatkarskie tylko raz. Może też na nie wrócić, ale tylko na pozycję, którą zajmował przed zejściem. Zawodnik rezerwowy może wejść na boisko tylko raz w secie. Jeśli chodzi o jego zejście, musi zostać zmieniony przez tego gracza z ustawienia początkowego, którego wcześniej zmienił. W tej kwestii wyróżnia się libero. Zasady gry w siatkówkę stanowią bowiem, że libero zmienia się tak często, jak chce. Aczkolwiek w jego przypadku również ma regułę wcześniej wymieniona zasada zmiany powrotnej.

Co to jest tie-break?

Jeśli w trakcie meczu nie uda się znaleźć rozstrzygnięcia w ciągu 3-4 setów, należy rozegrać set numer 5. Jego nazwa to tie-break, set decydujący. W przeciwieństwie do pozostałych, rozgrywa się go tylko do 15 punktów i przynosi najwięcej emocji. Jednakże również w tie-breaku jest zachowana zasada gry, że do zwycięstwa wymagana jest przynajmniej dwupunktowa przewaga. Spotkania nie zakończy więc wynik 15:14, ale np. 16:14 lub 18:16.

Sędziowie w siatkówce

Piłka siatkowa jest sportem bezkontaktowym. Obie drużyny znajdują się po dwóch stronach siatki, która dzieli boisko na pół. Z tego powodu bardzo trudno o styczność graczy inną niż przypadkowa. Zresztą niedozwolone jest ani dotykanie siatki, ani przekraczanie znajdującej się pod nią linii środkowej. Z tego powodu sędziowie rozstrzygają głównie detaliczne sytuacje i na przykład to, kto jako ostatni dotknął piłki lub czy ta wyszła poza linię końcową. Nad przebiegiem gry w siatkę czuwa sędzia główny, siedzący na podwyższeniu znajdującym się w połowie boiska nad siatką. Nie sposób go nie zauważyć. Oprócz niego jest drugi sędzia, znajdujący się na parkiecie naprzeciwko sędziego głównego, przy ławkach rezerwowych. Do tego są jeszcze sędziowie liniowi, ustawieni w okolicach narożników boiska, czuwający głównie nad tym, w którym miejscu piłka upadnie na boisko i czy nie ma autu.

Wymiary boiska do siatkówki i wysokość siatki

Kluczowe w grze w siatkówkę jest oczywiście odpowiednie boisko. Wymiary boiska siatkowego to 18 metrów długości i 9 metrów szerokości. Jest ograniczone liniami końcowymi oraz bocznymi. Dookoła niego znajduje się tzw. wolna strefa, której szerokość musi wynosić przynajmniej 3 metry. W przypadku zawodów organizowanych przez FIVB jest ona jeszcze większa. Linia środkowa, znajdująca się bezpośrednio pod siatką, dzieli boisko na dwa kwadraty o boku 9 metrów. Na każdej połowie znajduje się strefa ataku wyznaczona przez linię ataku. Przecina ona boisko wszerz w odległości 3 metrów od siatki. Za linią końcową, w strefie wolnej, znajduje się pole do zagrywki, z którego wykonuje się serwy.

Najbardziej charakterystyczna w siatkówce jest… siatka. W przypadku górnej krawędzi siatki obowiązkowe jest, by znajdowała się na wysokości 2,43 metra u mężczyzn i 2,24 metra u kobiet. W przypadku rozgrywek młodzieżowych limit jest odpowiednio mniejszy. Dodatkowo na obu krańcach siatki znajdują się rzucające się w oczy antenki, mające 80 cm wysokości. Określają one strefę przejścia piłki na drugą stronę. Innymi słowy, ta musi przelecieć między nimi. Jeśli piłka otrze się o antenkę, jest to traktowane jako błąd i punkt dla zespołu przeciwnego.